Güney yarımkürede kıble: kuzeye dönmek

Türkiye'de kıble güneydoğuya bakar ve bu o kadar yerleşik bir alışkanlık ki, dünyanın her yerinde böyle olduğu sanılıyor. Güney yarımkürede durum tersine dönüyor: Kâbe kuzeyde kaldığı için kıble de kuzeye bakıyor.

Afrika: kuzey ve kuzeydoğu

Kâbe kuzey enlemlerinde (21,42°K) olduğu için, ekvatorun altındaki her yerden bakıldığında kuzey bileşeni baskın hâle gelir.

Hesaplarımıza göre Nairobi 7,3° — neredeyse tam kuzey, 2.533 km. Johannesburg 14,7° (5.420 km), Cape Town 23,5°(6.532 km). Yani Güney Afrika'da namaza duran biri kuzey-kuzeydoğuya döner.

Nairobi'nin durumu özellikle ilginç: Kâbe neredeyse aynı boylamda ve tam kuzeyde. Orada kıble bulmak için pusulanın kuzey ucuna dönmek yeterli — hesaba neredeyse gerek kalmıyor.

Güneydoğu Asya: batı-kuzeybatı

Endonezya ve Malezya, dünyadaki Müslüman nüfusun büyük bir kısmını barındırıyor ve oradaki kıble Türkiye'dekiyle neredeyse zıt yönde.

Jakarta 295,0° (7.923 km) — batı-kuzeybatı. Kuala Lumpur 292,4° (6.979 km).

Sebep coğrafi: bu şehirler Kâbe'nin doğusunda ve hafifçe güneyinde. Dolayısıyla Kâbe onların batı-kuzeybatısında kalıyor. Endonezya'daki camilerin mihrapları da bu yöne bakar.

Buradaki pratik ders şu: Türkiye'den Endonezya'ya giden biri, alışkanlıkla güneydoğuya dönerse tamamen ters yöne bakmış olur. Kıble alışkanlıkla değil hesapla bulunur.

Avustralya ve Okyanusya: batı

Perth 295,2° (10.017 km), Sydney 277,3° (13.237 km), Melbourne 278,6°(12.739 km). Yani Avustralya'da kıble batıya, hafifçe kuzeye kayan bir yöne bakıyor.

Perth ile Sydney arasındaki on sekiz derecelik fark dikkat çekici; aynı ülkenin iki ucu arasında bu kadar fark olması, kıblenin sabit bir yön olmadığının iyi bir örneği.

Auckland 260,9°(15.369 km) ise ayrı bir kayıt: hesaplarımıza göre nüfusu yarım milyonu aşan şehirler arasında Kâbe'ye en uzak olan. Neredeyse tam batıya bakıyor.

Güney Amerika: doğu-kuzeydoğu

São Paulo 69,1° (10.601 km), Buenos Aires 76,4°(12.058 km). Güney Amerika'da kıble doğu-kuzeydoğuya bakıyor — Atlantik'in üzerinden Afrika'yı geçerek.

Burada da büyük daire etkisi var. Düz haritada Mekke, São Paulo'nun kuzeydoğusunda görünür ve hesap da kuzeydoğu diyor; yani Güney Amerika'da sezgi ile hesap Kuzey Amerika kadar ayrışmıyor.

Neden bu kadar çeşitlilik

Bütün bu sayılara tek bir cümle açıklık getiriyor: kıble sabit bir yön değil, sabit bir noktaya bakan yöndür. Kâbe tek bir yerdedir; ona bakan açı nerede durduğunuza göre değişir.

Bu bakışla dünyayı Kâbe merkezli düşünmek yardımcı oluyor. Kâbe'nin kuzeybatısında olanlar (Avrupa, Türkiye) güneydoğuya döner. Güneyinde olanlar (Afrika'nın güneyi) kuzeye döner. Doğusunda olanlar (Güneydoğu Asya, Avustralya) batıya döner. Batısında ve kuzeyinde olanlar (Kuzey Amerika) kuzeydoğuya döner — büyük daire yolu Atlantik'in kuzeyinden geçtiği için.

Güney yarımkürede pusula kullanmak

Bir pratik uyarı: güney yarımkürede manyetik alanın eğimi ters yöndedir. Kuzey yarımkürede alan yere doğru dalarken, güneyde yukarı doğru çıkar.

Bu, telefonun pusula hesabını etkilemez — sensör füzyonu bunu ele alıyor. Ama analog bir pusula kullanıyorsanız önemli: kuzey yarımküre için üretilmiş bir pusulanın iğnesi güney yarımkürede kadranın bir tarafına sürtebilir ve serbest dönmesi engellenebilir. Denizcilik pusulaları bu yüzden bölgeye göre dengelenir.

Manyetik sapma da bölgeye göre çok değişiyor; bazı yerlerde on beş dereceyi aşıyor. Her şehir sayfamızda o konuma özel sapma değeri yazılı. Dünya sayfasından ülke ve şehirlere ulaşabilirsiniz.

Ve her yerde geçerli bir yöntem var: Kıble Saati. Yılda iki kez, güneşi gören her yerde gölgeler doğrudan kıble hattını gösteriyor — Jakarta'da, Cape Town'da, Auckland'da, aynı anda.